Geçen hafta baþýnda Ýstanbul'daki Ýsveç Araþtýrma Enstitüsü'nde, tarihçi, gazeteci ve yazar Henrik Berggren'in kaleme aldýðý Olof Palme biyografisinin Türkçe yayýmý vesilesiyle bir toplantý yapýldý.
Baþkonsolos Torkel Stiernlöf'ün Berggren ve çevirmen Turhan Kayaoðlu yanýnda benim de konuþmam için yaptýðý çaðrýyý memnuniyetle kabul ettim. Çünkü Palme'nin baþbakan olduðu Ýsveç'in kendi hikâyemde önemli yeri var.
Palme üzerine yazýlan öteki 22 kitabý okumadým; dolayýsýyla hangisinin en iyisi olduðunu bilecek durumda deðilim. Ama Berggren'in kitabý tek kelimeyle dört baþý mamur bir çalýþma. Bu kitapta sadece Palme'nin hayat hikâyesi yok. Onun içine doðup büyüdüðü ortamý, fikirlerinin evrimini ve Ýsveç'in evrimine katkýsýný titizlikle araþtýrýlmýþ 600 küsur sayfada anlatýyor. 1970'ler boyunca yaþadýðým ülke Ýsveç'in 20. yüzyýl tarihinin ve Palme'nin bilmediðim birçok yönünü aydýnlatan kitap için Berggren'e teþekkür ediyorum. Kitabýn Ýsveççe aslýndan yaptýðý mükemmel çeviri için Kayaoðlu'nu tebrik ediyorum. Türkçesini basma dirayetini gösteren Ýþ Bankasý Kültür Yayýnlarý'na takdirlerimi sunuyorum. Sosyal demokrasi nedir, ne deðildir merak edenler için çok deðerli bir kitabý Türkçeye kazandýrdýlar.
Ýsveç'te sosyal demokratlar 2006'dan beri muhalefette. Ama 1917'den 2006'ya kadar geçen yaklaþýk 90 yýlýn (1926-32, 1976-82 arasý hariç) tamamýnda tek baþlarýna ya da koalisyon hükümetleri içinde iktidar oldular, demokrasiyi ve refah devletini yerleþtirdiler. Komünistlerle yollarýný ayýrdýlar. Ne üretim araçlarýný devletleþtirdiler ne de piyasa ekonomisini terk ettiler; ama parlamenter demokrasiye sahip çýkarak, Ýsveç'i giderek daha özgür, eþit ve zengin bir toplum kýlan reformlarý hayata geçirdiler. Pragmatik davrandýlar. Monarþiyi ilga edip cumhuriyet ilan etmediler. Fikir deðiþtirip 1995'te AB'ye üye oldular. Ýsveç kilisesini ancak 2000 yýlýnda devletten ayýrabildiler. 2006'dan beri sað partiler koalisyonu tarafýndan yönetiliyorsa da Ýsveç, her alanda sosyal demokrasinin damgasýný taþýmaya devam ediyor.
Ýsveç'i dünya sahnesine çýkaran siyasetçi Palme, kariyerine 1954'te, henüz 27 yaþýndayken (1946'dan 1969'a kadar kesintisiz 23 yýl görev yapan) baþbakan Tage Erlander'in sekreteri olarak baþlayýp, sonra bakan, sonra parti baþkaný ve baþbakan oldu. Benim hikâyemdeki yeri, 1972 yýlýnda siyasi mülteci olarak Ýsveç'e sýðýnmamla baþladý. Ýsveç'e kapaðý attýðýmda, kabaca þöyle düþünüyordum: Marxizm teoride insanlýðýn geleceðine ýþýk tutuyordu, ama uygulamasý (hele Türkiye'deki) fiyaskoydu. Dokuz yýl sonra Türkiye'ye Palme tarzý bir liberal sosyal demokrat olarak döndüm.
Bunda elbette ki Ýsveç refah devletinin hayatýma çekidüzen verme imkânýný tanýmasýnýn; Stockholm Üniversitesi'nin ilk göç araþtýrmalarý profesörü Tomas Hammar'ýn yanýnda doktora yapma fýrsatý bulmamýn rolü büyüktü. Ama sosyal demokratlarýn iþlevsel sosyalizmi baþarýyla uygulamalarý yanýnda Palme'nin gerek komünist ve faþist diktatörlüklere gerekse emperyalist saldýrganlýða karþý halklarýn yanýnda tavýr alan siyasetinden, liderliðinde kadýnlar ve göçmenler lehine yapýlan reformlardan çok etkilendim.
Palme, en çok takdir ettiðim Ýsveçli politikacýdýr. Ne var ki Ýsveç'te etkilendiðim tek politikacý o olmadý. Palme'nin iktidarý kaybettiði 1976-82 yýllarý arasýnda sað koalisyonlarýn baþýnda baþbakanlýk yapan Thorbjörn Falldin'in entelektüel vasýflarýndan deðil, ama nükleer enerjinin tehlikelerine iliþkin uyarýlarýndan çok yararlandým.
28 Þubat 1986 gece yarýsý Palme'nin öldürüldüðünü, o sýra Stockholm'de olan dostum Yavuz Baydar haber verdi. Sarsýldým. Palme'yle metroda sýk sýk karþýlaþmýþ, fakat ne yazýk ki tanýþma fýrsatým olmamýþtý. Ama Ýsveç'in 1998-2003 arasýnda dýþiþleri bakaný (öldürülmeyip yaþasaydý baþbakaný) Anna Lindh'le tanýþtým ve mülakatlar yaptým. Çok þey borçlu olduðum Ýsveç'e en çok içerlediðim husus, en deðerli liderlerini siyasi cinayetlerden koruyamamýþ oluþu.
56936 Dolar:
1,8295 Euro:
